Η τεχνολογία στην υπηρεσία…του προστάτη!

Οι παθήσεις του προστάτη αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα  και συχνότερα προβλήματα, με τα οποία έρχονται αντιμέτωποι οι άντρες σε όλον τον κόσμο. Ανεξάρτητα για το αν μιλάμε για την καλοήθη διόγκωση του οργάνου ή τον προστατικό καρκίνο, οι επιπτώσεις που μπορεί να έχουν αυτές οι παθήσεις. αλλά και οι θεραπευτικοί χειρισμοί που εμείς οι ουρολόγοι επιχειρούμε, στην ποιότητα ζωής των ασθενών είναι τεράστιες. Έχουμε άραγε στα χέρια μας τις πιο σύγχρονες και εξελιγμένες μεθόδους για τη διάγνωση και την αντιμετώπιση των παθήσεων του προστάτη;

Ο προστάτης αδένας, είναι ένας μικρός - σε μέγεθος κάστανου - αδένας που έχουν όλοι οι άντρες και ο οποίος βρίσκεται ακριβώς κάτω από την ουροδόχο κύστη, το όργανο αυτό που σα σάκος συλλέγει και αποθηκεύει τα ούρα που παράγονται στα νεφρά. Ο ρόλος του προστάτη είναι η παραγωγή του προστατικού υγρού, βασικού συστατικού του σπέρματος, που συμβάλλει στη γονιμοποίηση του ωαρίου. Οι δύο κυριότερες παθήσεις του προστάτη, που απασχολούν τον αντρικό πληθυσμό είναι η υπερπλασία του οργάνου (καλοήθης διόγκωση) και ο καρκίνος του προστάτη. Η υπερπλασία του προστάτη ξεκινάει συνήθως μετά την ηλικία των 50 ετών και εμφανίζεται με συμπτώματα όπως η δυσκολία στην έναρξη της ούρησης, η μείωση της ακτίνας των ούρων και η βραδινή συχνοουρία, ως αποτέλεσμα της αύξησης του μεγέθους του οργάνου. Αντίθετα με την υπερπλασία, ο καρκίνος του προστάτη δεν εμφανίζει ΚΑΝΕΝΑ σύμπτωμα στα αρχικά του στάδια και εντοπίζεται μόνο από τη μέτρηση στο αίμα του PSA και από την ψηλάφηση από τον ουρολόγο. Και οι 2 παθήσεις είναι πολύ συχνές: υπολογίζεται ότι πάνω από 80% των ανδρών άνω των 70 ετών έχουν υπερπλασία προστάτη και στο Δυτικό κόσμο ο καρκίνος του προστάτη είναι η συχνότερη μορφή καρκίνου στον ανδρικό πληθυσμό! Αναλογιζόμενοι το ποσοστό των αντρών που υποφέρουν από τις παθήσεις του προστάτη, είναι σημαντικό να ξέρουμε ότι έχουμε στα χέρια μας τις πιο εξελιγμένες τεχνολογικά μεθόδους για τη διάγνωση και την αντιμετώπιση τους.

Καρκίνος του προστάτη

Η διάγνωση με την σύγχρονη fusion διαπερινεϊκή βιοψία προστάτη

Το απαραίτητο βήμα πριν την αντιμετώπιση της νεοπλασίας του προστάτη, είναι η διάγνωση της κακοήθειας μέσω της βιοψίας του προστάτη. Η βιοψία αυτή, που σα μέθοδος, αριθμεί πολλές δεκαετίες ζωής, παραδοσιακά γινόταν με βελόνη μέσω του ορθού, δηλαδή διορθικά. Αυτή η προσέγγιση, όμως, έχει συσχετισθεί με αυξημένα ποσοστά επιπλοκών όπως η αιμορραγία από το έντερο και κυρίως οι λοιμώξεις, που μπορούν να ξεκινήσουν από μια προστατίτιδα και να καταλήξουν σε διασπορά του μικροβίου στο αίμα (μικροβιαιμία). Για την αποφυγή τέτοιων επιπλοκών, τα τελευταία χρόνια σε παγκόσμιο επίπεδο συστήνεται η διενέργεια διαπερινεϊκής βιοψίας προστάτη, δηλαδή η λήψη των βιοψιών μέσω του δέρματος που βρίσκεται στο περίνεο κάτω από τους όρχεις. Έτσι, στο ορθό εισάγεται μόνο η κεφαλή των υπερήχων για την απεικόνιση του προστάτη, ενώ τα ιστοτεμάχια συλλέγονται μέσω του δέρματος, αφήνοντας άθικτο τον εντερικό σωλήνα. Μία επιπλέον προσθήκη σε αυτή τη μέθοδο είναι η χρήση σύντηξης εικόνων με την πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία προστάτη. Η ειδική αυτή μαγνητική αποτελεί την πιο σύγχρονη μέθοδο απεικόνισης του προστάτη και ύποπτων για κακοήθεια βλαβών. Η χρήση εικόνων από την πολυπαραμετρική μαγνητική κατά τη διάρκεια της διαπερινεϊκής βιοψίας, μας δίνει τη δυνατότητα να στοχεύσουμε πιο εύκολα τις ύποπτες περιοχές, να μειώσουμε τα περιττά «τρυπήματα» και να αυξήσουμε έτσι την ευαισθησία της μεθόδου.

Στον τομέα της βιοψία του προστάτη, η τελευταία λέξη της τεχνολογίας που μόλις έφτασε και στην Ελλάδα ονομάζεται βιοψία με τη καθοδήγηση μικρουπερήχου (micro-ultrasound). Αυτός εξειδικευμένος υπέρηχος, λειτουργεί σε πολύ υψηλότερη συχνότητα από τους κλασσικούς υπερήχους, προσφέροντας εικόνες υψηλής ευκρίνειας, δίνοντας μας έτσι τη δυνατότητα να αναγνωρίσουμε βλάβες μη ορατές στη συμβατική απεικόνιση. Υπάρχουν μάλιστα και δημοσιευμένες μελέτες, που δείχνουν ότι ίσως στο μέλλον ο υψηλής ευκρίνειας υπέρηχος θα μπορέσει να αντικαταστήσει τη πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία προστάτη, μειώνοντας έτσι το κόστος και την ταλαιπωρία των ασθενών.

Η αφαίρεση του προστάτη με τη λαπαροσκοπική και τη ρομποτική μέθοδο

Έκανα βιοψία προστάτη και βγήκε θετική για κακοήθεια. Μετά τι ακολουθεί; Ο ουρολόγος είναι υπεύθυνος να σας καθοδηγήσει στις απαραίτητες εξετάσεις που πρέπει να γίνουν σε περίπτωση που έχετε διαγνωσθεί με καρκίνο του προστάτη. Ευτυχώς, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων πρώτης διάγνωσης, ο καρκίνος του προστάτη δεν έχει «ξεφύγει» εκτός του οργάνου και έτσι μιλάμε για «κλινικά εντοπισμένη» νόσο. Σε αυτή την περίπτωση η θεραπεία επιλογής είναι η ριζική προστατεκτομή, δηλαδή η αφαίρεση του προστάτη, των σπερματοδόχων κύστεων και κάποιες φορές των επιχώριων λεμφαδένων και στη συνέχεια η επανένωση της ουροδόχου κύστης με την ουρήθρα.

Η κλασσική - ανοικτή ριζική προστατεκτομή αποτελούσε για χρόνια τη θεραπεία εκλογής για την αντιμετώπιση του καρκίνου του προστάτη - μία μέθοδος με πολύ καλά ογκολογικά αποτελέσματα αλλά με υψηλά ποσοστά μετεγχειρητικής εμφάνισης ακράτειας ούρων και στυτικής δυσλειτουργίας. Ήδη από το 1992, είχε περιγραφεί η πρώτη λαπαροσκοπική ριζική προστατεκτομή, μία τεχνική που «πάντρεψε» αυτό την τόσο συχνή επέμβαση με την ελάχιστα επεμβατική χειρουργική. Φυσικά, μετά το 2000 και την εμφάνιση των πρώτων ρομποτικών συστημάτων μπήκαμε -αν και στην Ελλάδα αρκετά αργότερα - στην εποχή της ρομποτικά υποβοηθούμενης ριζικής προστατεκτομής.

Και οι 2 αυτές μέθοδοι (λαπαροσκοπική & ρομποτική) στηρίζονται στην εμφύσηση αέρα μέσα στην κοιλιά του ασθενούς και στη διενέργεια του χειρουργείου μέσω μικρών τομών στο δέρμα με εργαλεία που στην περίπτωση της λαπαροσκοπικής χειρουργικής, τα χειρίζεται κατευθείαν ο χειρουργός, ενώ στην περίπτωση της ρομποτικής, τα χειρίζονται οι ρομποτικοί βραχίονες τους οποίους καθοδηγεί ο χειρουργός. Τα πλεονεκτήματα της ελάχιστα επεμβατικής ριζικής προστατεκτομής έναντι της ανοικτής μεθόδου έχουν αποδειχθεί από πολλές μελέτες και συνοψίζονται στα ακόλουθα:

• Απεικόνιση υψηλής ευκρίνειας και χειρουργική ακρίβεια.
• Μικρότερη απώλεια αίματος.
• Μικρότερες τομές άρα λιγότερος μετεγχειρητικός πόνος, πιο γρήγορη ανάρρωση και συντομότερη νοσηλεία στο νοσοκομείο.
• Ταχύτερη αποκατάσταση εγκράτειας και πιο αποτελεσματική διατήρηση της στυτικής λειτουργίας.
• Μειωμένες μετεγχειρητικές επιπλοκές.
• Καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα.

Καλοήθης υπερπλασία του προστάτη

Η διόγκωση ή αύξηση του μεγέθους του προστάτη είναι μια πολύ συχνή πάθηση, η εμφάνιση της οποίας αυξάνεται αναλογικά με την ηλικία. Αυτό σημαίνει ότι όσο μεγαλώνει ηλιακά ένας άντρας, τόσο πιθανότερο είναι να εμφανίσει συμπτώματα που οφείλονται στον διογκωμένο προστάτη. Αυτό ΔΕ σημαίνει φυσικά ότι όλοι οι άντρες με υπερπλασία θα χρειαστούν χειρουργείου. Στα αρχικά στάδια η καλοήθης διόγκωση του προστάτη αντιμετωπίζεται με αλλαγές στον τρόπο ζωής και στη συνέχεια με τη χρήση φαρμακευτικής αγωγής. Η χειρουργική θεραπεία ενδείκνυται όταν εμφανίζονται επιπλοκές από τη διόγκωση (όπως κατακράτηση ούρων ή συχνές ουρολοιμώξεις), όταν αποτυγχάνει η φαρμακευτική αγωγή ή όταν το επιλέγει ο ασθενής.

Και στον τομέα της υπερπλασίας η εξέλιξη των τεχνολογικών μέσων έχει οδηγήσει στην εμφάνιση πολλών νέων καινοτόμων μεθόδων για την αντιμετώπιση της υπερπλασίας. Φυσικά ως μέτρο σύγκρισης για την καθεμία από αυτές παραμένει η «παραδοσιακή» διουρηθρική προστατεκτομή - το λεγόμενο TURIS -, που αποτελεί την  παλαιότερη και πιο μελετημένη μέθοδο διουρηθρικής αντιμετώπισης της διόγκωσης του προστάτη. Τι έχουν να προσφέρουν λοιπόν όλες αυτές οι νέες τεχνικές που θα αναφερθούν στη συνέχεια; Η καθεμία έχει τα πλεονεκτήματά της : μικρότερος χειρουργικός χρόνος, λιγότερη απώλεια αίματος, αντιμετώπιση πολύ μεγάλων αδενωμάτων, καλύτερη διατήρηση της εκσπερμάτισης.

Θεραπεία με έγχυση ατμού (Rezum)

Η θεραπεία Rezūm Water Vapor Therapy είναι μια μη χειρουργική μέθοδος που χρησιμοποιεί τη φυσική ενέργεια που είναι αποθηκευμένη στους υδρατμούς (ατμό), για να αφαιρέσει το τμήμα του προστάτη που πιέζει την ουρήθρα. Η θεραπεία Rezūm πραγματοποιείται συνήθως σε μονάδα ημερήσιας νοσηλείας και ολοκληρώνεται σε μία σύντομη συνεδρία. Κατά τη διάρκεια κάθε εφαρμογής διάρκειας 9 δευτερολέπτων, αποδεσμεύονται αποστειρωμένοι υδρατμοί μέσα στον προστάτη. Όταν ο ατμός έρθει σε επαφή με τον ιστό, όλη η αποθηκευμένη ενέργεια απελευθερώνεται σε αυτόν. Ο ουρολόγος θα καθορίσει τον αριθμό των εφαρμογών που απαιτούνται, ανάλογα με το μέγεθος του προστάτη.

Με την πάροδο του χρόνου, η φυσική διαδικασία επούλωσης του οργανισμού απορροφά τον στοχευμένο ιστό, προκαλώντας συρρίκνωση του προστάτη. Με την αφαίρεση του επιπλέον ιστού, η ουρήθρα ανοίγει, μειώνοντας τα συμπτώματα της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη (ΚΥΠ). Οι περισσότεροι ασθενείς αρχίζουν να παρατηρούν ανακούφιση από τα συμπτώματα μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες, ενώ το μέγιστο όφελος μπορεί να επιτευχθεί μέσα σε τρεις μήνες. Τα πλεονεκτήματα της μεθόδου συνοψίζονται στην μικρή διάρκεια του χειρουργείου και στη μηδενική απώλεια αίματος.

Εκπυρήνιση του προστάτη με laser (HoLEP ThuLEP)

Η μέθοδος HoLEP χρησιμοποιεί laser (Holmium:YAG laser) για την ενδοσκοπική εκπυρήνιση του υπερπλαστικού ιστού του προστάτη. Ο χειρουργός, μέσω ειδικού ενδοσκοπίου που εισέρχεται διαμέσου της ουρήθρας, αποκολλά τον διογκωμένο προστατικό ιστό από την κάψα του προστάτη, χρησιμοποιώντας την ενέργεια του λέιζερ. Ο αποκολλημένος ιστός στη συνέχεια τεμαχίζεται (morcellation) και αφαιρείται από την ουροδόχο κύστη, επιτρέποντας την αποκατάσταση της φυσιολογικής ροής των ούρων.

Πλεονεκτήματα της HoLEP:

• Είναι ασφαλής και αποτελεσματική για προστάτες κάθε μεγέθους – ενδείκνυται ειδικά για  μεγάλους προστάτες.
• Προκαλεί ελάχιστη αιμορραγία, κάτι σημαντικό για ασθενείς που λαμβάνουν φάρμακα για την πήξη του αίματος.
• Έχει μακροχρόνια καλά αποτελέσματα και πολύ χαμηλά ποσοστά επανεπέμβασης.

Η μέθοδος ωστόσο, απαιτεί εξειδικευμένο εξοπλισμό και έμπειρο χειρουργό, ενώ ορισμένοι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν παροδική ακράτεια ή απώλεια της εκσπερμάτισης χωρίς όμως να επηρεάζεται η στύση ή η ούρηση.

Αφαίρεση με υδροβολή (Αquablation)

Με την καινοτόμο αυτή μέθοδο, η οποία δε χρησιμοποιεί θερμότητα, ένας ειδικός υπέρηχος εισάγεται διορθικά και πραγματοποιείται από τον ουρολόγο σχεδιασμός του τμήματος εκείνου του προστάτη που προκαλεί την απόφραξη και χρήζει αφαίρεσης. Ένα από τα πλεονεκτήματα της μεθόδου είναι ότι σε αυτό το στάδιο του σχεδιασμού μπορεί να προστατευθεί ακόμα περισσότερο το σπερματικό λοφίδιο - το σημείο εκείνο από το οποίο βγαίνει το σπέρμα εντός της ουρήθρας - , εξαλείφοντας με αυτό τον τρόπο την πιθανότητα να επηρεαστεί η εκσπερμάτιση από την επέμβαση. Η σύγχρονη αυτή χειρουργική μέθοδος αξιοποιεί τη δύναμη του νερού και πρακτικά εξαφανίζει τον υπερπλαστικό ιστό του προστάτη με την εκτόξευση πίδακα ύδατος με ρομποτική ακρίβεια και πάντα υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση.

Ως πλεονεκτήματα της μεθόδου θεωρούνται η μη χρήση θερμικής ενέργειας, η διατήρηση της εκσπερμάτισης, η μικρή διάρκεια νοσηλείας αλλά και το γεγονός ότι το Aquablation είναι κατάλληλο για όλα τα μεγέθη προστάτη. Παρόλα αυτά είναι μία μέθοδος η οποία απαιτεί ειδικό εξοπλισμό και εκπαιδευμένο προσωπικό, ενώ το κόστος της είναι αρκετά υψηλότερο από τις υπόλοιπες διαθέσιμες επιλογές.

Ελάχιστα επεμβατική - λαπαροσκοπική απλή προστατεκτομή (αδενωματεκτομή)

Οι τεχνικές της ελάχιστα επεμβατικής χειρουργικής μπορούν με μεγάλη επιτυχία και αποτελεσματικότητα να χρησιμοποιηθούν και στην αντιμετώπιση της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη. Η λαπαροσκοπική απλή προστατεκτομή (αδενωματεκτομή) είναι η επέμβαση κατά την οποία μέσω μικρών τομών στο πρόσθιο κοιλιακό τοίχωμα αφαιρείται, όχι όλος ο προστάτης όπως στη ριζική προστατεκτομή, αλλά το τμήμα του αυτό που προκαλεί απόφραξη και άρα τα συμπτώματα των ασθενών. Η διάρκεια της επέμβασης είναι περίπου μια ώρα ενώ η νοσηλεία στο νοσοκομείο είναι 2 ημέρες.

Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα της μεθόδου είναι ότι ενδείκνυται για την αντιμετώπιση μεγάλων και πολύ μεγάλων προστατικών αδενωμάτων, μια κατάσταση αρκετά συχνή στη χώρα μας. Το άλλο σημαντικό πλεονέκτημα της μεθόδου, είναι ότι καθώς η προσπέλαση δεν γίνεται μέσω της ουρήθρας, οι ασθενείς μετεγχειρητικά δεν εμφανίζουν τσούξιμο και επεισόδια ακράτειας. Απαιτείται και εδώ βέβαια μεγάλη χειρουργική εμπειρία καθώς και παραμονή του ουροκαθετήρα για 4-5 ημέρες μετά την επέμβαση.

Συνοψίζοντας, οι εξελίξεις στον τομέα της ιατρικής τεχνολογίας, έχουν φέρει στη φαρέτρα μας μια μεγάλη ποικιλία από μεθόδους διάγνωσης αλλά και αντιμετώπισης των τόσο συχνών παθήσεων του προστάτη. Η καθεμία από αυτές λειτουργεί με διαφορετικό τρόπο, έχει τις δικές της ενδείξεις, πλεονεκτήματα και πιθανές επιπλοκές. Αυτό που θα πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου θα πρέπει να γίνεται μετά από εκτενή συζήτηση με τον ουρολόγο, ο οποίος είναι ο πλέον κατάλληλος για να μας εξηγήσει πως όλες αυτές οι τεχνολογικά εξελιγμένες επεμβάσεις μπορούν να βοηθήσουν άντρες με προβλήματα του προστάτη.

Βιβλιογραφία :

• Egan KB. The Epidemiology of Benign Prostatic Hyperplasia Associated with Lower Urinary Tract Symptoms: Prevalence and Incident Rates. Urol Clin North Am. 2016 Aug;43(3):289-97. doi: 10.1016/j.ucl.2016.04.001. PMID: 27476122.
• Smith-Palmer J, Takizawa C, Valentine W. Literature review of the burden of prostate cancer in Germany, France, the United Kingdom and Canada. BMC Urol. 2019 Mar 18;19(1):19. doi: 10.1186/s12894-019-0448-6. PMID: 30885200; PMCID: PMC6421711.
• Hsieh PF, Chang TY, Lin WC, Chang H, Chang CH, Huang CP, Yang CR, Chen WC, Chang YH, Wang YD, Huang WC, Wu HC. A comparative study of transperineal software-assisted magnetic resonance/ultrasound fusion biopsy and transrectal cognitive fusion biopsy of the prostate. BMC Urol. 2022 Apr 29;22(1):72. doi: 10.1186/s12894-022-01011-w. PMID: 35488246; PMCID: PMC9052657.
• You C, Li X, Du Y, Peng L, Wang H, Zhang X, Wang A. The Microultrasound-Guided Prostate Biopsy in Detection of Prostate Cancer: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Endourol. 2022 Mar;36(3):394-402. doi: 10.1089/end.2021.0361. PMID: 34569293.
• Xu MY, Zeng N, Ma S, Hua ZJ, Zhang SH, Xiang JC, Xiong YF, Xia ZY, Sun JX, Liu CQ, Xu JZ, An Y, Wang SG, Xia QD. A clinical evaluation of robotic-assisted radical prostatectomy (RARP) in located prostate cancer: A systematic review and network meta-analysis. Crit Rev Oncol Hematol. 2024 Dec;204:104514. doi: 10.1016/j.critrevonc.2024.104514. Epub 2024 Sep 25. PMID: 39332749.
• Yang J, Wu W, Amier Y, Li X, Wan W, Liu C, Zhang Y, Yu X. Efficacy and safety of Water Vapor Thermal Therapy in the treatment of benign prostate hyperplasia: a systematic review and single-arm Meta-analysis. BMC Urol. 2023 Apr 28;23(1):72. doi: 10.1186/s12894-023-01237-2. PMID: 37118692; PMCID: PMC10147364.
• Sun F, Yao H, Bao X, Wang X, Wang D, Zhang D, Zhou Z, Wu J. The Efficacy and Safety of HoLEP for Benign Prostatic Hyperplasia With Large Volume: A Systematic Review and Meta-Analysis. Am J Mens Health. 2022 Jul-Aug;16(4):15579883221113203. doi: 10.1177/15579883221113203. PMID: 35864746; PMCID: PMC9310232.
• Shin BNH, Qu L, Rhee H, Chung E. Systematic review and network meta-analysis of re-intervention rates of new surgical interventions for benign prostatic hyperplasia. BJU Int. 2024 Aug;134(2):155-165. doi: 10.1111/bju.16304. Epub 2024 Apr 10. PMID: 38600763.
• Benzouak T, Addar A, Prudencio-Brunello MA, Saed Aldien A, Amougou SE, AlShammari A, Ramadhan M, Carrier S, Aubé-Peterkin M, Hamouche F. Comparative Analysis of Holmium Laser Enucleation of the Prostate and Robotic-Assisted Simple Prostatectomy in Benign Prostatic Hyperplasia Management: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Urol. 2025 Feb;213(2):150-161. doi: 10.1097/JU.0000000000004297. Epub 2024 Oct 18. PMID: 39423101.